Biến đổi khí hậu đang đe dọa nền nông nghiệp: 30 năm nữa chúng ta sẽ ăn gì?

2019-08-29 09:03:52

Nhiệt độ tăng, hạn hán, lũ lụt, cháy rừng, sự biến đổi mùa và các yếu tố khác sẽ làm thay đổi hoàn toàn bức tranh nông nghiệp. Gần nhất thì chế độ ăn uống của chúng ta có thể trông như thế nào trong 5, 10 hoặc 30 năm nữa?

Sự nóng lên toàn cầu và nền nông nghiệp hiện tại sẽ bị phá vỡ?

Thế giới đang ngày càng nóng lên, đông đúc và khô cằn hơn. Nhiệt độ năm 2019 đã tăng thêm 1,1 độ C. Các núi băng, sông băng, biển băng đang tan chảy hàng ngày. Cháy rừng liên tục xảy ra. Tương lai, lương thực tồn tại trong một nghịch lý lớn. Một mặt, diện tích đất trồng trọt đang suy giảm, mặt khác, dân số lại tăng lên. Vậy nền nông nghiệp – hệ thống sản xuất thực phẩm đã kịp chuẩn bị cho những thay đổi này chưa?

Hạn hán

Hạn hán kéo dài, cây cối không thể sinh trưởng (Ảnh: st)

Năm nay, sông, hồ cạn kiệt nước. Dòng chảy sông, suối phổ biến thấp hơn trung bình cùng kỳ năm ngoái từ 35 - 60%, một số sông thiếu hụt trên 70%, như: sông Mã, sông Cả. Mực nước một số sông đã xuống mức thấp nhất lịch sử như sông Thu Bồn, sông Trà Khúc. Người dân không có nước để tưới tiêu, sinh hoạt. Thậm chí, đã từng có những vụ xô xát, đánh nhau để tranh nước tưới. Ngô, lúa, mía,… cháy khô vì nắng nóng kéo dài ở Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Huế... 

Nhiễm mặn
Gần một nửa diện tích của vùng đồng bằng lớn nhất nước ta (ĐBSCL) sẽ bị nhiễm mặn, nếu các đập thủy điện phía đầu nguồn sông Mê Kông tích nước, không cung cấp đủ nước để đẩy nước mặn ra biển. Nguồn nước sông tại thành phố Đà Nẵng cũng đã và đang bị nhiễm mặn nghiêm trọng, có lúc cao gấp 8 lần so với quy định. Điều này không chỉ khiến cuộc sống của người dân bị đảo lộn do thiếu nước sinh hoạt, mà nhiều diện tích nông nghiệp cũng bị chết khô, mất mùa do đất bị nhiễm mặn. Lúa ở Tiền Giang chết vì không thể sinh trưởng trong điều kiện nước nhiễm mặn. Hàng trăm nhà vườn ở Vĩnh Long lâm vào cảnh khốn khó khi vào mùa thu hoạch, cây sầu riêng rụng lá, chết khô, trái bị teo, nứt, rụng dần… Đất, nước nhiễm mặn thì những giống cây trồng lâu nay của Việt Nam làm sao có thể sinh trưởng và phát triển được?

Cháy rừng

Rừng Amazon bị cháy hơn nửa tháng qua (Ảnh: st)

Các vụ cháy rừng xảy ra rất nhiều. Trên thế giới, đặc biệt là rừng Amazon – lá phổi của hành tinh, đang bị cháy hơn nửa tháng nay và chưa có dấu hiệu dừng lại. Còn ở Việt Nam, nắng nóng gay gắt và hanh khô diễn ra trên diện rộng, cháy rừng đã xảy ra tại nhiều địa phương: Sơn La, Điện Biên, Lai Châu, Bà Rịa – Vũng Tàu, Hà Tĩnh,… Cháy rừng, mất diện tích rừng lớn khiến khả năng giữ nước và điều hòa nước bị hạn chế, làm cho đất nông nghiệp bị xói mòn, rửa trôi, hiện tượng sa mạc hóa dẫn tới năng suất canh tác thấp. Mạch nước ngầm càng ngày càng thấm sâu vào lòng đất, gây thiếu nước cho sản xuất nông nghiệp và sinh hoạt.

Lũ lụt
Mới gần đây thôi, cơn bão số 3 đi qua, để lại nhiều thiệt hại lớn đối với nông nghiệp. Người dân Đắk Lắk trong suốt hơn 3 ngày đêm, nỗ lực đắp đê, ngăn nước lũ từ thượng nguồn đổ về để cứu hơn 1000 ha lúa. Thời tiết khắc nghiệt đã tàn phá nhiều mùa màng nông nghiệp.

Đâu là những loại thực phẩm chúng ta có thể mất?
Các loại thực phẩm dễ bị ảnh hưởng bởi khí hậu nhất là những thực phẩm nhạy cảm nhất, chúng cần những điều kiện rất đặc biệt để phát triển tốt, ví dụ như cà phê, cacao, quả mọng, cam, quýt và các loại quả có hột cứng. Những loại thực phẩm cần nhiều nước nhất như hạnh nhân, bơ,… và những cánh đồng cỏ chăn nuôi gia súc.

Chế độ ăn uống của chúng ta sẽ như thế nào trong 5, 10 hoặc 30 năm nữa? Chúng ta sẽ ăn gì và trồng ra thực phẩm như thế nào?

Thịt chay Beyond meat (Ảnh: st)

Với tình hình nhiều nơi mùa màng mất trắng, cây trồng hiện tại không thể thích nghi được với biến đổi khí hậu ngày càng diễn ra mạnh mẽ, thì trong tương lai có thể chúng ta chỉ còn lại thực phẩm biến đổi gen, những sản phẩm nhân tạo. Là thịt nhưng không được sản xuất từ thịt như loại thịt chay Beyond meat, thịt gà nhân tạo. Các trang trại theo chiều dọc đang trồng rau quả khí canh mà không cần đến đất, mặt trời và sử dụng nước một cách tiết kiệm. Những nghiên cứu đang sử dụng các công cụ chỉnh sửa gen như Crispr để điều chỉnh các loại cây lương thực chủ lực, thậm chí cả trái cây và rau quả dưới áp lực của môi trường mới, khiến chúng có thể chịu nhiệt, chịu hạn, chịu mặn và có thể chịu được cả côn trùng xâm lấn.

Tuy nhiên, những điều trên không có nghĩa là trong tương lai không còn các loại cây trồng trên đất như bình thường hoặc các loại thịt từ động vật. Mà có nghĩa là sự đổi mới trong nền nông nghiệp, để có thể thích nghi với môi trường biến đổi khí hậu trong tương lai.

Cổng Nông Dân


Xem thêm