Thông tin người hỏi:

Họ và tên: Đặng Văn Thụ
Email: dangvanthu@gmail.com

Câu hỏi:

Hãy cho tôi biết công dụng chữa bệnh của cây hoa dâm bụt?

Trả lời:

Dâm bụt (còn gọi là bông bụt, bụp) được dùng phổ biến trong y học cổ truyền với tên thuốc là mộc cận. Loài cây này mọc hoang nhiều ở nước ta. Cây có hình dáng xinh xắn, hoa nở nhiều màu rất đẹp, được trồng làm cây cảnh, đặc biệt chúng cũng là những vị thuốc hay chữa trị được nhiều bệnh.

Cả 2 loại dâm bụt thường và dâm bụt kép đều được sử dụng làm thuốc để chữa trị nhiều bệnh. Các bộ phận của cây như lá, hoa, rễ và thân đều có tác dụng trong trị liệu.

Dâm bụt thường

Là loại cây thân gỗ nhỏ, mọc thẳng đứng, có độ cao 1-3 m. Mép lá có khía răng, hoa màu đỏ hồng, cũng có loại hoa màu trắng hồng, hình phễu mọc ở nách lá hay đầu cành, nhị nhiều ở trên một trụ dài hơn phễu hoa. Quả nang hình trứng hơi tròn, chứa nhiều hạt.

Đông y cho rằng vỏ rễ của dâm bụt loại này có vị ngọt, tính bình, có tác dụng điều kinh, tiêu viêm, chống ho và chữa nhiều bệnh như viêm tuyến mang tai, viêm kết mạc cấp, viêm khí quản, viêm đường tiết niệu, viêm cổ tử cung, bạch đới, kinh nguyệt không đều, mất kinh.…

Hoa dâm bụt thường có vị ngọt, tính bình, tác dụng thanh nhiệt, giải độc, lợi tiểu, tiêu thũng khế huyết, cố tinh, sát trùng, chữa kinh nguyệt không đều, khó ngủ, hồi hộp, đái đỏ... Lá vị nhạt, nhớt, tính bình, tác dụng an thần, tẩy nhẹ, nhuận tràng, chữa viêm niêm mạc dạ dày, ruột, đại tiện ra máu, kiết lỵ, mụn nhọt, ghẻ lở, mộng tinh, đới hạ.…

Dâm bụt kép

Đây cũng là loại thân gỗ nhỏ, cao từ 2-3 m, nhiều cành tạo thành bụi lớn, lá hình thoi, răng cưa, mép lá lớn và phân làm 3 thùy, gốc lá tù, đầu hơi nhọn, có cuống rất ngắn phủ lông mịn, kín. Hoa mọc đơn, màu trắng, hồng hay tía tím. Đài hoa nhỏ và 5 cánh rời, nhiều nhị. Quả nang hình trứng, hạt hình thận có lông tơ, mùa ra hoa, quả từ tháng 7-10.

Theo Đông y, hoa dâm bụt kép có vị ngọt, tính bình, tác dụng thanh nhiệt lương huyết, giải độc, tiêu thũng, chữa kiết lỵ, tiêu chảy, bạch đới, xuất huyết. Liều trung bình mỗi ngày sắc uống 10-30g. Ngoài ra, dâm bụt kép còn được dùng để chữa mụn nhọt, viêm mủ da, bỏng.…

Vỏ thân và vỏ rễ dâm bụt kép có vị ngọt, hơi hàn, tác dụng thanh nhiệt, sát khuẩn chống ngứa, chữa kiết lỵ, tiêu chảy, bạch đới, thống kinh. Thuốc sắc với liều thường 3-10g. Ngoài ra còn dùng chữa bệnh ngoài da và Eczema.…

Lá dâm bụt kép được dùng làm trà uống, lợi tiêu hóa, trị ngứa và thuốc lợi tiểu. Quả dâm bụt kép vị ngọt, tính bình, tác dụng tiêu viêm đường hô hấp, tiêu đờm, dãi giảm đau, chữa cảm, ho, thở khò khè, đau đầu do thần kinh, chứng thiên đầu thống... Sắc với liều 10-15g mỗi ngày, có thể dùng trị rôm sảy.

Dưới đây là một số bài thuốc từ cây dâm bụt:

- Tiêu độc, chữa mẩn ngứa: Lá và hoa dâm bụt hãm với nước sôi như pha trà, uống trong ngày.

- Chữa ung nhọt, sưng đau: Lá và hoa dâm bụt giã nát, trộn với mật ong (hoặc giã nát cùng một ít vôi ăn trầu), rồi đắp lên chỗ bị tổn thương, nhọt sẽ chóng vỡ mủ.

- Chữa quai bị sưng đau: Lá dâm bụt 30-40g, hành 5-10 củ, giã nhỏ, chế nước sôi để nguội rồi gạn lấy nước cốt để uống, lấy bã đắp lên chỗ sưng, sau đó dùng băng cố định lại.

- Chữa viêm tuyến mang tai: Lá dâm bụt 30g, sắc uống ngày 1 thang, chữa 3 lần. Nơi mang tai đau, dùng hoa dâm bụt 20g giã nát đắp ngoài.

- Chữa viêm kết mạc: Rễ dâm bụt 30g, sắc uống ngày 1 thang chia 3 lần, dùng 2-3 tháng.

- Chữa kinh nguyệt không đều: Vỏ rễ dâm bụt 30g, lá huyết dụ 25g, ngải cứu 10g. Sắc uống ngày 1 thang, chia 3 lần/ngày. Uống 3 ngày, uống trước hành kinh 7 ngày.

- Chữa di tinh: Hoa dâm bụt 10g, hạt sen 30g. Sắc uống ngày 1 thang trong 10 ngày liền.

- Chữa mất ngủ: Lá dâm bụt 15g, hoa nhài 12g. Sắc uống vào buổi chiều trong 5 ngày liền (dùng dâm bụt kép).

- Chữa khó ngủ do hồi hộp: Hoa dâm bụt phơi trong bóng mát cho khô, hãm với nước sôi, uống thay trà trong ngày.

- Chữa thống kinh: Hoa dâm bụt kép 5g, ngải cứu 5g, bồ kết 3g. Sắc uống ngày 1 thang chia 3 lần trong 15 ngày liền trước kỳ kinh 20 ngày.

- Chữa ho: Quả dâm bụt kép 5g, gừng 3g, nghệ 8g, ngải cứu 8g. Sắc uống ngày 1 thang, chia 3 lần trong ngày.

- Chữa kiết lỵ: Hoa dâm bụt kép 10g, lá mơ lông 8g, trứng gà một quả. Đập trứng vào thuốc đã thái nhỏ, trộn đều, cho vào bát hấp cách thủy hoặc hấp cơm cũng được, ăn hết một lần, dùng 2-3 ngày sẽ hiệu quả.

- Chữa lỵ lâu ngày, đại tiện ra máu, mủ: Vỏ thân hoặc rễ cây dâm bụt (bỏ vỏ ngoài, chỉ lấy lớp vỏ trắng) 50g tươi hoặc 20g khô, lá và búp táo chua (táo ta) 50g tươi hoặc 20g khô, trần bì (vỏ quýt khô, để lâu ngày) 8g, gừng tươi 8g... Vỏ dâm bụt và táo sao vàng, hạ thổ, sau đó sắc kỹ cùng trần bì và gừng, chia 2-3 lần uống trong ngày.

- Chữa chàm mặt: Vỏ thân dâm bụt 50g, bồ kết 10 quả (bỏ hạt), gừng tươi 20g. Tất cả thái nhỏ, sắc lấy nước rồi và cô đặc sền sệt. Để nguội, bôi ngày hai lần.

- Chữa nhức đầu, chóng mặt ở phụ nữ: Hoa dâm bụt, gỗ vang mỗi thứ 50g, gừng 3 lát, sắc uống.