Sinh vật ngoại lai - Mối hiểm họa của ngành NN - PHẦN 5: RÙA TAI ĐỎ

2019-07-04 10:47:17

Rùa tai đỏ - động vật ngoại lai xâm hại, hiểm họa của nhiều vùng sinh thái; là loài động vật nằm trong danh sách 100 loài sinh vật ngoại lai xâm hại của thế giới (theo IUCN -Tổ chức Bảo tồn thiên nhiên thế giới). 

Rùa tai đỏ (Trachemys scripta elegans) thuộc bộ Rùa (Testudinata), lớp bò sát (Reptilia), phân bố tự nhiên ở các vùng nước, nội địa Bắc Mỹ. Đây là loài rùa cỡ nhỏ (chiều dài của mai rùa đạt khoảng 20-25cm), ở vùng lưng, cổ của loài rùa này thường có mảng đỏ, trên mai rùa có những sọc vàng cam.
1. Đặc điểm nhận dạng
Rùa tai đỏ mới sinh chỉ dài khoảng 2cm khi trưởng thành đạt tới chiều dài khoảng 15cm, tối đa 25cm. Mai rùa tai đỏ có nhiều màu sắc và hoa văn. Những cá thể già hơn có thể sở hữu chiếc mai màu xám tối hoặc đen cùng vài vết đốm. Trên đầu có một vệt đỏ chạy dọc hai bên đầu giúp phân biệt với các loài rùa khác. Yếm rùa tai đỏ màu vàng với các đốm tối trên mỗi tấm yếm. Cá thể non có màu xanh nhạt kèm theo vệt đỏ tươi chạy dọc hai bên đầu. Có thể nói, rùa tai đỏ có ngoại hình khá sặc sỡ với các đường vân bắt mắt. Đặc biệt, hai bên đầu rùa tai đỏ có hai sọc đỏ rất đặc trưng, giúp chúng ta dễ dàng phân biệt với các loài rùa bản địa.
2. Điều kiện phát sinh phát tán và xâm lấn
- Khả năng thích nghi cao, đặc biệt là với điều kiện khí hậu ấm áp, nhiều ao hồ, đầm lầy, sông suối như ở nước ta. Khi rùa tai đỏ xâm nhập vào nơi ở mới thì chúng sẽ nhanh chóng phát triển và hình thành quần thể theo hướng tự nhiên hóa, chúng sẽ đe dọa các loài bản địa.
- Rùa tai đỏ có tốc độ sinh sản nhanh hơn so với nhiều loài rùa bản địa. Một rùa cái trưởng thành tần suất sinh sản 5 lần trong một năm, với số lượng trứng mỗi lần lên tới 30 quả. Ngoài ra, kích cỡ khá lớn của rùa tai đỏ cái có thể thu hút rùa đực khác loài, dẫn đến tình trạng làm loãng gene của rùa bản địa.
- Do có vẻ đẹp hình thái và khả năng thích ứng cao (rất dễ nuôi) nên rùa tai đỏ được bán để nuôi làm vật cảnh. Ở nước ta, loài rùa tai đỏ đã có mặt từ 1994 và được bán làm vật nuôi cảnh, nhiều nhất là ở Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh (TP HCM) và nhiều địa phương trong cả nước.


Rùa tai đỏ trưởng thành 

- Đặc biệt, do phong tục phóng sinh vào những ngày rằm, mùng một, ngày lễ Vu lan, không thể tính được có bao nhiêu rùa tai đỏ được người dân thả xuống ao, hồ. Tại ao của rất nhiều ngôi chùa ở Hà Nội, TP HCM cùng nhiều thành phố khác rùa tai đỏ lên đến cả ngàn con. “Mỗi khi thả thức ăn xuống ao chùa, đàn rùa tai đỏ  xông tới đớp xé, không một loài rùa nào khác đủ sức cướp miếng ăn trước miệng rùa tai đỏ” - một nhà sư ở chùa Một Cột (TP HCM) nói. Trường Đại học Nông Lâm TP HCM còn quay được cảnh một con rùa tai đỏ trong cơn đói đã xâu xé ăn một con rùa tai đỏ nhỏ.
- Chính bản chất ăn tạp và hung dữ đang giúp rùa tai đỏ sinh sản nhanh và trở thành nỗi khiếp sợ của những loài rùa khác. Vì vậy, hiện nay rùa tai đỏ đang áp đảo các loài rùa quý khác ở nhiều ngôi chùa trên cả nước. Thực tế tại các chùa cho thấy, khi các ao chùa đã quá dày đặc rùa tai đỏ, các phật tử và cả nhà chùa mang rùa tai đỏ ra sông để phóng sinh. 
- Một hình thức phát tán khác là do một số thanh, thiếu niên ở nhiều thành phố đang xuất hiện mốt chơi rùa tai đỏ, mua rùa tai đỏ để làm quà tặng nhau. Một số bậc phục huynh vì chiều con và không hiểu biết về nguy hại của loài vật này cũng đã mua về nhà làm cảnh cho con, em chơi. 


Rùa Tai đỏ nhỏ được sơn vẽ làm vật tặng 

- Rùa tai đỏ có tuổi thọ cao, có thể lên tới 40 năm. Chúng có khả năng thích nghi rất tốt, cộng với lớp mai cứng cáp nên gần như không có đối thủ khi xâm lấn các môi trường khác.
3. Khả năng "lợi hại" của rùa tai đỏ và hiểm họa cho hệ sinh thái
- Rùa tai đỏ được nuôi tại nhiều nước trên thế giới. Với khả năng thích nghi cao nên có thể sống tại bất kỳ môi trường nào. Thịt và trứng của rùa tai đỏ khá thơm ngon, nên tại Mỹ, nhiều trang trại đã nuôi để xuất khẩu trứng và rùa sống làm thực phẩm. Trung Quốc mỗi năm cũng nhập hàng triệu con rùa tai đỏ để làm thực phẩm và làm thuốc.
- Theo báo cáo của Sở nghiên cứu về cá và động vật hoang dã tại Oregon (Mỹ), rùa tai đỏ hung hăng, lỳ lợm và sống cực dai. Cùng với đó, chúng là loài ăn tạp khi ăn gần như tất cả mọi thứ - vì thế rất nguy hại cho môi trường tự nhiên. Tổ chức Bảo tồn thiên nhiên thế giới (IUCN) mô tả: “Rùa tai đỏ là một loài vật nuôi thông dụng và do đó đã phát triển ở nhiều vùng trên thế giới và trở thành đối thủ cạnh tranh với các loài rùa nước bản địa. Đây là loài ăn tạp và có thức ăn gồm côn trùng, tôm, giun, ốc sên, lưỡng cư và cá con cũng như cả thực vật thủy sinh”.


Rùa tai đỏ là loài ăn tạp, có thể ăn tất cả mọi thứ bắt gặp 

- Tổ chức Bảo tồn thiên nhiên quốc tế (IUCN) đã liệt kê loài này trong danh sách 206 loài xâm hại toàn cầu và 100 loài xâm hại nguy hiểm của thế giới. Ở Việt Nam, rùa tai đỏ đã có mặt từ năm 1994, được người dân nuôi làm cảnh và còn phóng sinh ra ao hồ. Rùa tai đỏ có phổ thức ăn cũng giống với các loài rùa khác. Khi xâm nhập nơi ở mới, loài này sẽ xâm lấn nơi ở, cạnh tranh với các loài rùa nước bản địa và một số động vật thủy sinh khác. 


Rùa tai đỏ ở môi trường tự nhiên

- Ở Việt Nam, loài rùa tai đỏ được đưa vào Phụ lục I Danh mục loài ngoại lai xâm hại Ban hành kèm theo Thông tư liên tịch số 27/2013/TTLT- BTNMT-BNNPTNT của Bộ Tài nguyên và Môi trường và Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn. Hành vi nuôi, lưu giữ, vận chuyển loài ngoại lai xâm hại như rùa tai đỏ là vi phạm hành chính theo Quy định 155/2016/NĐ-CP và Nghị định số 31/2010/NĐ-CP (Quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường và Quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thủy sản).
4. Các biện pháp xử lý rùa tai đỏ
Rùa tai đỏ là động vật ngoai lai xâm hại nguy hiểm cho cả hệ sinh thái và các sinh vật liên quan. 
- Nhiều năm qua chính quyền địa phương các tỉnh đã yêu cầu các đơn vị liên quan tổ chức thông tin, tuyên truyền, phổ biến kiến thức cho nhân dân hiểu biết về sự nguy hại của rùa tai đỏ. - Ngăn chặn việc tăng số lượng rùa tai đỏ thông qua vận động người dân không phóng sinh rùa tai đỏ và các sinh vật ngoại lai khác xuống ao, hồ. Điều tra khảo sát các khu vực có khả năng là bãi đẻ của rùa tai đỏ để tiêu diệt.
- Người dân chủ động thực hiện không nuôi, không phát tán rùa tai đỏ và tham gia thu gom, tiêu hủy. 
- Ngoài ra, các ngành chức năng được giao tăng cường công tác kiểm tra, giám sát việc vận chuyển, buôn bán, nuôi thả và lưu giữ rùa tai đỏ trên địa bàn. Xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm theo quy định của pháp luật. 

Theo Cổng nông dân
 


Xem thêm