TH-Các biện pháp bảo quản sau thu hoạch rau, củ, quả

2019-10-04 16:48:28

Ở nước ta, tính trung bình tổn thất sau thu hoạch đối với cây có hạt khoảng 10%, đối với cây củ là 10-20%, và đối với rau quả là 10-30%. Vì vậy các công nghệ bảo quản các loại rau là vô cùng quan trọng. Nó giúp chúng ta giảm được hiện tượng “mất mùa trong nhà”, giảm được tổn thất về số lượng và chất lượng, đồng thời đóng góp tích cực trong việc duy trì chất lượng nông sản. 

1.    Phương pháp thu hoạch
Phương pháp thu hoạch thích hợp đối với mỗi loại rau được xác định dựa trên cơ sở có tổn thất sau thu hoạch là nhỏ nhất, hợp vệ sinh và phù hợp với điều kiện thu hoạch của nhà nông. Rau chủ yếu được thu hoạch thủ công, bằng tay với công cụ thích hợp: liềm, dao, kéo sắc. Thời gian thu hoạch nên vào đầu buổi sáng và cuối buổi chiều, tránh thời gian nắng gắt hoặc mưa. 
Rau được thu hoạch ở khoảng độ già tương đối rộng, phụ thuộc vào việc sử dụng phần nào của rau. Nói chung rau ăn lá được thu hoạch dựa vào kích thước cây hay lá đủ lớn để đảm bảo năng suất nhưng phải trước khi trổ bông để đảm bảo rau còn non; rau ăn trái (dưa leo, đậu bắp, khổ qua) được thu hoạch khi trái đã đủ lớn và hạt mềm, non. 
2.    Loại bỏ sau thu hoạch
Trong khi thu hoạch hoặc ngay sau khi thu hoạch cần tách rau bị bệnh, biến màu và tổn thương ra khỏi lô rau sản phẩm nếu không sẽ làm hỏng cả lô sau đó. Bảo quản sản phẩm đã phân loại sẽ dễ dàng và chất lượng đồng đều hơn. 
3.    Phương pháp vận chuyển
Vận chuyển rau trong quá trình thu hoạch hoặc vận chuyển từ đồng về nơi xử lý đóng gói, bảo quản bằng phương tiện hợp lý và tiến hành một cách cẩn thận tránh những hư hỏng cơ giới. Nên vận chuyển nhanh chóng vào lúc trời mát. 
Những điều cần lưu ý khi lựa chọn phương pháp thu hoạch phù hợp là: 
• Giảm thiểu các tổn thương cơ giới; 
• Tránh nhiệt độ cao và ánh nắng chiếu trực tiếp; 
• Xếp ngay vào dụng cụ đựng, không để rau tiếp xúc với đất, để tránh rau bị dính đất cát, vi sinh; 
• Thu hoạch khi thời tiết khô ráo vì nấm bệnh, mốc phát triển rất nhanh trong khối rau nếu thu hoạch lúc trời mưa hay ngay sau khi mưa; 
• Đồng thời quan tâm tới chi phí thu hoạch và tính thuận tiện của phương pháp thu hoạch; 
• Nếu có điều kiện nên sơ bộ phân loại ngay trên đồng, loại bỏ bớt những phần không sử dụng được và giảm khối lượng vận chuyển. 
Trong rau, hàm lượng nước chiếm 85-95%, chỉ có 5-15% chất khô, nên rau là đối tượng rất dễ bị hỏng, dập nát khi thu hoạch, vận chuyển và bảo quản. Các thành phần dinh dưỡng làm tăng giá trị của rau nhưng cũng là môi trường hấp dẫn cho các loại vi sinh vật, côn trùng, sâu bọ phát triển, nên cần có những biện pháp tổng hợp kết hợp giữa các khâu trước và sau thu hoạch, thu hái, vận chuyển, lưu thông phấn phối để giảm tổn thất, bảo đảm chất lượng và tăng thêm thu nhập cho người sản xuất. 
4.    Các biện pháp bảo quản
Tất cả các biện pháp bảo quản nhằm đảm bảo và duy trì chất lượng rau quả sau thu hoạch đều hướng tới việc ngăn cản sự phát triển của vi sinh vật, giảm cường độ hô hấp và hạn chế sự bốc hơi của rau quả. Trên thực tế có các phương pháp bảo quản sau: 
- Bảo quản bằng hóa chất: dùng hóa chất tác động lên bề mặt rau quả nhằm hạn chế hoạt động của vi sinh vật. Phương pháp này thường để lại dư lượng hóa chất trong sản phẩm, gây tác hại cho người sử dụng. Do vậy trên thế giới hạn chế tối đa hoặc cấm dùng phương pháp này. 
- Phương pháp sấy thăng hoa: rau quả được sấy thăng hoa sau khi hút nước trở lại tính chất gần như rau quả tươi sống. Phương pháp này đòi hỏi kỹ thuật cao, thiết bị đắt tiền, đầu tư kinh phí lớn nên ít được sử dụng. 
- Phương pháp bảo quản lạnh và lạnh đông: đặt rau quả vào môi trường có nhiệt độ và độ ẩm thích hợp cùng với sự điều chỉnh thành phần khí quyển để khống chế sự phát triển của các loại vi khuẩn gây ảnh hưởng đến chất lượng và hạn chế tối đa sự thay đổi hình dạng của rau quả. Hiện nay trên thế giới sử dụng tối đa phương pháp này để bảo quản thực phẩm, đặc biệt là rau quả tươi. 
Trong các phương pháp trên, xét về nhiều phương diện thì phương pháp bảo quản lạnh và đông lạnh là tiên tiến và tối ưu hơn cả, phù hợp với điều kiện kinh tế và kỹ thuật của nhiều nước. Nếu rau quả được bảo quản tốt trong môi trường lạnh và đông lạnh, thời gian bảo quản có thể kéo dài từ 10-15 lần so với điều kiện bảo quản thường. Thời gian bảo quản lạnh nếu chậm 1 ngày sau khi thu hái thì thời gian lưu giữ sẽ bị rút đi 9-10 ngày. Do vậy, việc bảo quản ngay sau khi thu hái là rất quan trọng.  
Ưu điểm và nhược điểm của một số loại chất khử trùng truyền thống và anolit 

Hóa chất

Ưu điểm Nhược điểm

Cloramin 

- Tính năng ổn định và tác dụng lâu dài.
- Dễ dàng loại bỏ các mùi lạ.
- Ngăn chặn sự hình thành các khối sinh học trong hệ thống phân phối nước.

- Không hiệu quả đối với virus và bào tử.
- Để tẩy uế, cần dùng liều lượng tương đối và thời gian tiếp xúc lâu.
- Tạo các sản phẩm phụ chứa nitơ.

Ozone

- Là tác nhân tẩy uế và oxy hóa mạnh.
- Rất hiệu quả đối với bào tử và các mầm bệnh thực vật.
- Dễ dàng làm trong nước.
- Loại bỏ các mùi lạ.
- Không tạo thành dạng clo chứa trihalomethane.

- Tạo thành các sản phẩm phụ, trong đó có aldehyde, xeton, axit hữu cơ, gốc brom, trihalomethane, peroxide …
- Cần sử dụng các bộ lọc sinh học để loại bỏ những sản phẩm phụ.
- Cần xem xét giá cả.

Anolit

- Tác nhân oxy hóa và tẩy uế mạnh. Rất hiệu quả trong việc diệt các loại vi khuẩn và virus, hiệu quả diệt bào tử cao.
- Loại bỏ rất tốt mùi hôi thối.
- Ít tạo thành các hợp chất clo, halogen và TMT. Không tạo ra sản phẩm phụ độc hại (ClO2 và ClO¬3).
- Không độc hại khi hòa loãng với nước
- Rẻ tiền. Không khó khăn trong việc vận chuyển và lưu trữ.

Có thể cần thêm thiết bị thông hơi trong phòng lắp đặt để loại bỏ mùi.

* Quy trình STH chung cho rau ăn lá (cải ngọt, cải xanh, rau muống) tại nhà đóng gói quy mô HTX 
1.      Thu hoạch để vào rổ nhựa, không tiếp xúc với đất, tránh dập nát, sơ bộ phân loại ngay tại ruộng;
2.      Vận chuyển bằng xe thô sơ về nhà đóng gói để sơ chế;
3.      Lựa chọn lấy rau tốt, phân loại theo chất lượng và kích thước;
4.      Rửa lần 1 trong dòng nước chảy sạch;
5.      Ngâm rửa lần 2 trong nước ozone 2-3 ppm, 15’;
6.      Rửa lại bằng nước sạch;
7.      Để ráo nước tự nhiên, 2-3h, hoặc quay ly tâm 3-5 phút;
7,5 mm/1kg rau hoặc xếp trong rổ nhựaF8. Đóng bao 0,5-1 kg/bao, bao PE đục 10-12 lỗ;
8.      Tạm trữ trong kho mát bốc hơi, độ ẩm 85-98% RH, <3-4 ngày hoặc vận chuyển, tiêu thụ ngay;
* Quy trình STH chung cho rau ăn trái (dưa leo, đậu bắp & khổ qua) tại nhà đóng gói quy mô HTX 
1.      Thu hoạch để vào rổ nhựa, không tiếp xúc với đất, tránh dập nát, sơ bộ phân loại ngay tại ruộng;
2.      Vận chuyển bằng xe thô sơ về nhà đóng gói để sơ chế;
3.      Lựa chọn lấy rau tốt, phân loại theo chất lượng và kích thước;
4.      Đóng bao 0,5-1 kg/bao, bao PE đục 6-8 lỗ F7,5 mm/1kg sản phẩm hoặc xếp trong rổ nhựa;
5.      Tạm trữ trong kho mát bốc hơi, độ ẩm 85-98% RH, <3-4 ngày hoặc vận chuyển, tiêu thụ ngay

Sơ lược theo iasvn.org


Xem thêm





CS-Kỹ thuật gieo trồng súp lơ

Để trồng rau Súp lơ cho năng suất cao, chất lượng tốt, ít sâu bệnh chúng ta cần hiểu được đặc tính sinh học và yêu cầu về ngoại cảnh của cây.



Hoi Dap Nha Nong Voi Chuyen Gia